Dekalog powiatów

Data publikacji: 30.09.2011
AUTOR: ERGO / Związek Powiatów Polskich

Kompleksowa reforma systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego, stworzenie instytucjonalnych form współdziałania między powiatem a gminami a także m.in. zwiększenie bazy majątkowej powiatów i zmiany w Karcie Nauczyciela - to jedne z propozycji Związku Powiatów Polskich zestawienia najważniejszych działań oczekiwanych przez samorząd powiatowy w Polsce.

1. Kompleksowa reforma systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego, obejmująca w szczególności przyznanie władztwa podatkowego powiatom i województwom

W toku reformy samorządowej 1998 r. kwestie źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego zostały ustalone w sposób prowizoryczny i ze zdecydowanym niedoszacowaniem potrzeb finansowych powiatów.
W ówczesnych zamierzeniach planowane było późniejsze kompleksowe uregulowanie systemu dochodów. Tymczasem mimo upływu lat 12 system ten nie uległ żadnym istotniejszym zmianom konstrukcyjnym. Wprowadzane zwolnienia podatkowe doprowadziły natomiast do znaczącego spadku poziomu dochodów wszystkich szczebli samorządu.

W tej sytuacji należy jak najszybciej przystąpić do prac nad realną i skuteczną decentralizacją finansów publicznych. Jest to tym bardziej uzasadnione, że jednym z podstawowych atrybutów samorządu lokalnego (wskazanych zresztą w Europejskiej Karcie Samorządu Terytorialnego) jest władztwo podatkowe, tj. możliwość samodzielnego decydowania co najmniej o części danin publicznych uiszczanych przez członków lokalnej wspólnoty samorządowej. Tymczasem, w obecnym stanie prawnym powiaty nie mają żadnych uprawnień o takim charakterze.

Wśród potencjalnie możliwych zmian w systemie dochodów wymienić tu należy dwie:

• należy zwiększyć dochody powiatów poprzez stworzenie samorządom możliwości korzystania z funduszu tworzonego z wpłat podatku VAT opłacanego przez gminy, powiaty i województwa. Rozwiązanie takie, praktykowane w niektórych krajach europejskich, zgodne jest z prawem unijnym.
   
• oczekujemy także dywersyfikacji źródeł dochodów powiatów, poprzez przekazanie części opłaty akcyzowej jaką są obłożone paliwa płynne. Proponowane rozwiązanie wprost łączy rozwój transportu kołowego z niezbędną dla jego funkcjonowania siecią drogową.

2. Usunięcie z systemu prawa przepisów regulujących szczegółowo sposób wykonywania zadań
przez jednostki samorządu terytorialnego, w tym powiaty

Istotą samorządności jest wykonywanie zadań publicznych przez tych, których zadania te dotyczą. Należy zatem przyjąć, że wspólnota samorządowa będzie w stanie dobrać taki sposób realizacji zadań, który będzie optymalny z punktu widzenia jej specyfiki.

Tymczasem przepisy prawa ograniczają samodzielność organizacji narzucając niejednokrotnie bardzo szczegółowe regulacje określające sposób wykonywania zadań, szczególnie w obszarze pomocy społecznej i wsparcia rodziny.

3. Stworzenie instytucjonalnych form współdziałania między powiatem a gminami wchodzącymi
w jego skład

Zarówno gminy, jak i powiaty są jednostkami samorządu lokalnego – odpowiadającego za zaspokajanie podstawowych potrzeb wspólnoty samorządowej.

Zadania rozłożone są między nimi wg schematu rozłączności, co nie oznacza, że powinny one w taki sam sposób funkcjonować.

W ramach współpracy zasadne wydaje się stworzenie mechanizmów koordynacyjnych przysługujących powiatowi, np. w zakresie uchwalania strategii rozwoju przez poszczególne gminy wchodzące w skład powiatu.
W przypadku wzmocnienia pozycji starosty poprzez likwidację zarządu i wprowadzenie bezpośredniego wyboru, winien zostać utworzony konwent powiatu złożony ze starosty i wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) gmin wchodzących w skład powiatu.