Usługi edukacyjne - niedozwolone postanowienia w umowach

Data publikacji: 18.08.2011
AUTOR: ERGO / Kancelaria Prawna M. Szulikowski i Partnerzy

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydała w dniu 30 maja 2011 r. decyzję dotyczącą stosowania niedozwolonych postanowień umownych przez przedsiębiorcę prowadzącego działalność szkoleniową. Prezes UOKiK uznała działania niektórych szkół za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (Decyzja nr RKR-17/2011).

Przedmiotem postępowania toczącego się przed Prezes UOKiK, którego efektem jest Decyzja, było wykazanie, że zakwestionowane postanowienia umowne, stosowane przez przedsiębiorcę świadczącego usługi edukacyjne, są tożsame z treścią postanowień wzorców umownych, uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej „SOKiK”) i wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy za niedozwolone (dalej „Rejestr”).

W ocenie Prezes UOKiK postanowienie o treści: „uczeń ma prawo do rozwiązania umowy poprzez złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu ww. rozwiązanie umowy wiąże się z poniesieniem kary w wysokości 60% kosztów związanych z kursem, w którym uczeń brałby udział, gdyby umowa nie została rozwiązana” jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru pod pozycją 1344. Prezes UOKiK podkreśliła przy tym, że rezygnacja ucznia z nauki jest odstąpieniem od umowy zawartej z przedsiębiorcą. W razie zaś wykonania prawa odstąpienia to co strony już świadczyły ulega co do zasady zwrotowi w stanie niezmienionym, natomiast za świadczone usługi należy się drugiej stronie (w tym przypadku przedsiębiorcy) odpowiednie wynagrodzenie.

Świadczenie ucznia jest świadczeniem pieniężnym, którego zwrot jest możliwy w całości przed rozpoczęciem nauki albo w części, gdy uczeń rezygnuje w trakcie trwania nauki. W tym ostatnim przypadku uzasadnione jest pobranie przez szkołę wynagrodzenia za zajęcia, w których uczeń uczestniczył (czyli za świadczone usługi). Prezes UOKiK podkreśla przy tym, iż obowiązek zapłaty ryczałtowo określonej kary umownej „w wysokości 60% kosztów związanych z kursem” obciążał w tym przypadku wyłącznie konsumenta, przy czym kwota kary nie pozostawała w związku z zakresem spełnionego przez przedsiębiorcę świadczenia i mogła zostać uznana za nadmiernie wygórowaną.

Prezes UOKiK przypomniała, że w świetle linii orzeczniczej SOKiK w zakresie rozliczenia stron na wypadek rozwiązania umowy w trakcie jej realizacji przyjmuje się, że koszty poniesione przez przedsiębiorcę w związku ze świadczeniem usług wykorzystanych przez konsumenta powinny być udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzymać zwrot części wpłaconej ceny proporcjonalnie do niewykorzystanej części świadczenia. W konsekwencji Prezes UOKiK uznała, że ww. postanowienie narusza interesy konsumentów, umożliwiając przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame – mimo pewnych różnic werbalnych - z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego.

Ponadto, w ocenie Prezes UOKiK, postanowienie umowne o treści: „szkoła może rozwiązać umowę przez złożenie uczniowi oświadczenia o wypowiedzeniu na piśmie w przypadku zachowań ucznia, które będą utrudniać lub uniemożliwiać prawidłowe prowadzenie zajęć szkolnych. W tym przypadku uczeń będzie zobowiązany do zapłaty kary w wysokości, o której mowa w § 5 ust. 3” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1344, 774 oraz 961.

Zacytowane powyżej postanowienie umowne oraz wskazane postanowienia wpisane do Rejestru dotyczą sytuacji, w której konsument nie wykonuje w należyty sposób swojego zobowiązania względem przedsiębiorcy, a jego działanie utrudnia wykonanie świadczenia przez przedsiębiorcę, co skutkuje usunięciem ucznia z danych zajęć albo nawet rozwiązaniem umowy – bez konieczności uprzedniego wezwania konsumenta do należytego spełnienia zobowiązania. Przy czym przedsiębiorca w takiej sytuacji zachowuje w całości otrzymane wynagrodzenie. Tego rodzaju klauzule, ze względu na naruszenie dobrych obyczajów, zostały przez SOKiK uznane za niedozwolone w odniesieniu do przedsiębiorców świadczących usługi edukacyjne. Prezes UOKiK uznała, że ww. postanowienie umowne narusza zbiorowe interesy konsumentów, umożliwiając przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame z postanowieniami wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego.

Przedsiębiorcy świadczący usługi edukacyjne powinni sprawdzić stosowane przez nich wzorce umowne pod kątem istnienia w nich niedozwolonych postanowień umownych, wskazanych w niniejszej publikacji. Natomiast wszyscy przedsiębiorcy przy formułowaniu postanowień umownych powinni pamiętać o sprawdzeniu, czy wśród projektowanych postanowień nie zostało zawarte niedozwolone postanowienie umowne znajdujące się w Rejestrze lub postanowienie o treści tożsamej z treścią takiej klauzuli. Konsumenci zaś, jeśli mają jakiekolwiek wątpliwości co do prawidłowości postanowień umowy zawieranej z przedsiębiorca, mogą skorzystać z Rejestru, aby upewnić się, czy dane postanowienie nie narusza ich interesu. 

Aneta Wrona-Kłoczko
aplikantka radcowska
M. Szulikowski i Partnerzy Kancelaria Prawna
www.szulikowski.pl