Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych

Data publikacji: 30.06.2011
AUTOR: ERGO / Kancelaria Prezesa Rady Ministrów / PKPP Lewiatan

W założeniach do nowelizacji Prawa zamówień publicznych uwzględniono przede wszystkim przepisy dyrektywy obronnej 2009/81/WE, dotyczącej udzielania zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Założenia przedstawił na posiedzeniu rządu w dniu 28 czerwca br. przez prezesa Urzędu Zamówień Publicznych.

W założeniach do nowelizacji Prawa zamówień publicznych uwzględniono przede wszystkim przepisy dyrektywy obronnej 2009/81/WE, dotyczącej udzielania zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Implementacji będą podlegać wszystkie przepisy dyrektywy obronnej, które państwa członkowskie są zobowiązane bezwzględnie wdrożyć do krajowego porządku prawnego. Jednocześnie wdrożone zostaną mechanizmy przewidziane w dyrektywie obronnej dotyczące:

• ochrony interesów gospodarczych państw członkowskich;
• większej swobody zamawiających w zakresie udzielenia zamówień;
• szybkości przeprowadzenia postępowania;
• zastosowania trybów niekonkurencyjnych;
• odpowiedniego zabezpieczenia interesów zamawiającego w zakresie bezpieczeństwa dostaw oraz ochrony informacji niejawnych.

Wdrożeniu do polskiego prawa będą podlegały również te przepisy dyrektywy obronnej, które - mimo że nie podlegają obowiązkowemu wdrożeniu - mogą przyczynić się do zapewnienia jak najszerszego udziału polskich przedsiębiorstw w uzyskaniu, realizacji lub podwykonawstwie zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa udzielanych w Polsce. Wdrożone będą również rozwiązania, które zapewnią zamawiającym właściwą ochronę informacji wrażliwych z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa.

Zakłada się, że do ustawy Prawo zamówień publicznych zostanie włączony nowy rozdział zawierający przepisy odnoszące się do zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Taka koncepcja pozwoli stworzyć pełną, przejrzystą i spójną regulację, w której zostaną systemowo ujęte procedury udzielania różnego rodzaju zamówień publicznych (klasycznych, sektorowych oraz w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa).

Podstawowymi celami założeń zmiany ustawy Prawo zamówień publicznych w części dotyczącej wdrożenia dyrektywy obronnej są:
1)    Prawidłowa implementacja przepisów dyrektywy obronnej, a tym samym wypełnienie przez Polskę zobowiązania wynikającego z Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFU) oraz zapewnienie zgodności działań zamawiających z postanowieniami dyrektywy obronnej i Traktatu.
2)    Ochrona polskiego przemysłu obronnego i zapewnienie jego rozwoju m.in. przez:
•    sformułowanie zasady, zgodnie z którą w postępowaniu o udzielenie zamówień publicznych w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa będą mogli brać udział wyłącznie wykonawcy mający siedzibę w jednym z krajów członkowskich UE, na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wykonawcy mający siedzibę na terytorium kraju, z którym UE lub Polska zawarła odpowiednią umowę międzynarodową. Dopuszczalne ma być (w uzasadnionych przypadkach) uczestniczenie w konkretnym postępowaniu wykonawców mających siedzibę także na terytorium innych państw niż powyżej określone;
•    zapewnienie bezpieczeństwa dostaw m.in. w sferze organizacji i lokalizacji dostaw (chodzi o ich wielkość i terminowość), gwarancji realizacji zamówienia w przypadku wzrostu potrzeb zamawiającego (np. w sytuacji kryzysowej);
•    wyłączenie z obowiązku stosowania procedur przewidzianych ustawą m.in. w zakresie zamówień wyłączonych na podstawie art. 346 TFU oraz w zamówieniach na dostawy i usługi o wartościach poniżej progów unijnych, do których dyrektywa nie ma zastosowania;
•    określenie procedur mających zastosowanie do oceny występowania istotnego interesu bezpieczeństwa państwa, czemu ma służyć m.in. przepis upoważniający Radę Ministrów do wydania (na wniosek ministra obrony narodowej i w porozumieniu z innymi ministrami) rozporządzenia w sprawie określenia trybu oceny występowania podstawowego interesu bezpieczeństwa państwa.
Istotne jest, że nawiązanie współpracy przez polskie przedsiębiorstwa przemysłu obronnego z przedsiębiorstwami przemysłu obronnego mającymi swoją siedzibę poza Polską, przyczyni się do ich rozwoju nie tylko w aspekcie ekonomicznym, ale także – przez dostęp do technologii podmiotów zagranicznych – w aspekcie naukowo-technicznym.
3)    Ochrona bezpieczeństwa państwa m.in. w następstwie:
•    zniesienia obowiązku stosowania proponowanych przepisów do zamówień, których realizacja zobowiązałaby Polskę do dostarczenia informacji, których ujawnienie uznaje ona za sprzeczne z jej podstawowymi interesami bezpieczeństwa;
•    wyłączenia zamówień dotyczących szeroko rozumianej działalności wywiadowczej (obejmującej także tzw. wywiad wewnętrzny, związany m.in. z bezpieczeństwem ekonomicznym kraju lub bezpieczeństwem wewnętrznym państwa);
•    zapewnienia bezpieczeństwa informacji przed niedozwolonym dostępem, jako szczególnie wrażliwego aspektu zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa;
•    umożliwienia zamawiającym zweryfikowania (pod kątem zapewnienia ochrony informacji niejawnych) podwykonawców oraz odsunięcie pracowników i innych osób współpracujących z wykonawcą na podstawie umów cywilnoprawnych od czynności związanych z realizacją zamówienia zarówno na etapie prowadzenia postępowania
o udzielenie zamówienia, jak i na etapie realizacji samej umowy.
4)    Racjonalizacja wydatków publicznych w zakresie zakupów w dziedzinach obronności
i bezpieczeństwa – projektowane przepisy umożliwią dokonywanie lepszych jakościowo dostaw, usług i robót budowlanych w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa, po atrakcyjnych cenach, co w konsekwencji obniży wydatki budżetu państwa na te cele.
5)    Zwiększenie przejrzystości udzielania zamówień publicznych przez obowiązek publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej albo Biuletynie Zamówień Publicznych. Wszczynanie procedury w drodze jawnego oraz publicznego ogłoszenia umożliwi ubieganie się o nie wszystkim zainteresowanym na równych
i zapewniających zachowanie uczciwej konkurencji zasadach.

Zakłada się, że projektowane zmiany będą służyć także m.in.:
•    innowacyjności zamówień publicznych (chodzi o dopuszczenie stosowania dialogu technicznego przez zamawiających);
•    zwiększeniu udziału małych i średnich przedsiębiorstw w realizacji zamówień publicznych (możliwość zobowiązania koncesjonariusza do wyboru podwykonawców w trybie postępowania konkurencyjnego oraz rozszerzenie metod prekwalifikacji wykonawców w oparciu o obiektywne i niedyskryminacyjne kryteria);
•    poszerzeniu rynku zamówień publicznych otwartych na konkurencję (udzielanie zamówień „sektorowych” poniżej progów unijnych w oparciu o zasady równego traktowania, niedyskryminacji, przejrzystości, itp.);
•    odbiurokratyzowaniu zamówień sektorowych przez zwolnienie zamawiających sektorowych z obowiązku żądania dokumentów od wykonawców objętych systemem kwalifikowania.

Należy podkreślić, ze zmiany proponowane w założeniach, które wykraczają poza implementację dyrektywy obronnej, będą służyły zamawiającym udzielającym wszystkich przewidzianych w ustawie Prawo zamówień publicznych rodzajów zamówień, tj. klasycznych, sektorowych oraz w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa.

Komentarz
Nałożenie na zamawiających obowiązku uzasadniania posługiwania się wyłącznie kryterium ceny będzie niewątpliwie impulsem do refleksji, czy faktycznie cena jest jedynym miernikiem jakości ofert – uważa PKPP Lewiatan. Przedsiębiorcy pozytywnie oceniają projekt zmian w ustawie o zamówieniach publicznych.

- Jednym z najpoważniejszych mankamentów funkcjonowania systemu zamówień publicznych jest nadużywanie kryterium ceny, w szczególności powszechne stosowanie tego kryterium jako jedynej podstawy oceny ofert. Dlatego jako szczególnie trafną uważamy propozycję zawartą w projektowanym art. 91 ust. 2a ustawy – Prawo zamówień publicznych. Ma ona nałożyć na zamawiających obowiązek uzasadniania posługiwania się wyłącznie kryterium ceny – mówi Grzegorz Lang, sekretarz Rady Infrastruktury przy  PKPP Lewiatan.

Zdaniem Lewiatana obowiązek uzasadnienia oparcia wyboru oferty wyłącznie o cenę jeszcze dodatkowo zyskałby na znaczeniu, gdyby w systemie funkcjonowały wzorcowe dokumenty, np. specyfikacje istotnych warunków zamówienia, poparte autorytetem władz publicznych. Takie wzorcowe specyfikacje byłyby dodatkowym impulsem do poważnego traktowania uzasadnienia. Zamawiający i organy kontroli, a także wykonawcy, dzięki nim zyskaliby wiarygodny i uznany punkt odniesienia, zaś sam obowiązek uzasadnienia ceny miałby rzeczywisty wymiar. Dzięki nim zamawiający nie mogliby zasłaniać się ogólnikowymi stwierdzeniami, a musieliby przekonująco uzasadnić odstępstwa od autorytatywnego wzorca. Ponieważ zamówienia publiczne są jawne, to nieprzemyślane i niestarannie przygotowane postępowania stanęłyby pod pręgierzem opinii publicznej.

Projektowany przepis PKPP Lewiatan uważa za bardzo dobry, ale traktuje go tylko jako pierwszy krok, w eliminacji nadużywania kryterium ceny.