Kto wygra walkę o spread?

Data publikacji: 11.01.2011
AUTOR: ERGO / Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Wicepremier W. Pawlak chce ograniczyć spready, które banki ustalają dla osób spłacających kredyty walutowe. Komu to się opłaci a komu może zaszkodzić takie rozwiązanie?

Projekt zmiany ustawy Prawo bankowe, przygotowany przez Ministerstwo Gospodarki, zakłada dodatkową możliwość dokonania spłaty raty, części lub całości kredytu hipotecznego w walucie, w której kredyt został zaciągnięty, bez konieczności przewalutowywania go według kursu obowiązującego w banku. PKPP Lewiatan uważa, że te rozwiązania mogą być sprzeczne z Konstytucją i prawem dewizowym.

PKPP Lewiatan pragnie zwrócić uwagę na fakt, iż proponowane w projekcie rozwiązania, prowadzą do ograniczenia wolności gospodarczej. Mając to na uwadze, a także fakt, że zgodnie z art. 22 Konstytucji, ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, należy rozważyć, czy cel przedmiotowego projektu, jakim jest ochrona konsumentów w sposób wystarczający spełnia przesłankę „ważnego interesu publicznego”. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że z nadużyciem rozumienia „ważnego interesu publicznego” mamy do czynienia wówczas, gdy przyjęty dla ochrony określonych dóbr - w tym przypadku ochrony konsumentów – środek jest nieuzasadniony, ponieważ można przyjąć inne rozwiązania zapewniające realizację zadań ochrony tych samych dóbr, nie ograniczając jednak swobody działalności gospodarczej.

Przyjmując, że głównym założeniem proponowanych zmian ma być ochrona konsumentów PKPP Lewiatan uważa, że działania legislacyjne powinny być podjęte przede wszystkim w ustawie o kredycie konsumenckim, nie zaś w  prawie bankowym, które to przecież reguluje stosunki prawne nie tylko pomiędzy bankiem a konsumentem, lecz także innymi podmiotami prawa, w tym między przedsiębiorcami. Działania te mogły by mieć mniej dotkliwy charakter, a zatem nie powinny dążyć do ograniczania swobody działalności gospodarczej, jak również swobody umów.

Zdecydowanego komentarza w kwestii zgodności z Konstytucją wymagają także proponowane w projekcie przepisy przejściowe. Zgodnie z nimi, wprowadzone do prawa bankowego przepisy art. 75b oraz 75c będą miały zastosowanie również do umów zawartych, a nie wykonanych w dniu wejścia w życie nowelizacji. Przedstawiona propozycja budzi zdaniem PKPP Lewiatan bardzo poważne wątpliwości. Należy zauważyć, iż regulacja ta narusza jedną z najbardziej podstawowych, pochodzących jeszcze z prawa rzymskiego, a obecnie wywodzącej się z art. 2 Konstytucji zasady o nieretroaktywności prawa. Zasada ta stanowi istotny element demokratycznego państwa prawnego i wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz innych sądów powszechnych.

Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że zasada nie działania prawa wstecz nakazuje, "by nie stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych”.

Lewiatan zwraca również uwagę na fakt, że pozbawienie z mocą wsteczną słusznie nabytych uprzednio przez banki - na podstawie zawartych zgodnie z przepisami umów - praw, prowadzi z kolei do naruszenia konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych.

Zdaniem PKPP Lewiatan, proponowane w projekcie rozwiązania mogą także naruszać podstawową zasadę obrotu gospodarczego, jaką jest zasada swobody obrotu dewizowego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy prawo dewizowe, dokonywanie obrotu dewizowego - w szczególności obrotu wartościami dewizowymi w kraju jest dozwolone, z zastrzeżeniem ograniczeń:
1) określonych w art. 9 ustawy prawo dewizowe, w zakresie których nie udzielono zezwoleń dewizowych, o których mowa w art. 5, oraz 
2) wprowadzonych na podstawie art. 10 tej ustawy (określającego katalog przesłanek ograniczenia obrotu dewizowego z zagranicą).

Jednocześnie ograniczeń określonych w art. 9 nie stosuje się do obrotu dewizowego dokonywanego z udziałem banków lub innych podmiotów mających siedzibę w kraju, w zakresie działalności podlegającej nadzorom: bankowemu, ubezpieczeniowemu, emerytalnemu lub nad rynkiem kapitałowym, sprawowanym na podstawie odrębnych przepisów, prowadzonej przez te podmioty na rachunek własny lub rachunek osób trzecich uprawnionych na podstawie ustawy lub zezwolenia dewizowego do dokonania obrotu dewizowego podlegającego tym ograniczeniom. Mając powyższe na uwadze, wprowadzenie rozwiązania polegającego na zakazie wprowadzania do umowy kredytu postanowień regulujących zagadnienia objęte sferą powyższej zasady swobody obrotu dewizowego, może zatem stać w sprzeczności ze wskazaną regulacją.

PKPP Lewiatan podziela opinie wielu ekonomistów, że ekspansja kredytów dewizowych niesie za sobą zwiększone ryzyko kredytowe w kraju o reżimie płynnego kursu walutowego. W szczególności ostrożności wymagają kredyty detaliczne, w tym hipoteczne dla osób o niższych dochodach. PKPP Lewiatan docenia wysiłki regulatorów finansowych w Polsce, w szczególności KNF, na rzecz kontrolowania tego ryzyka. Proponowana regulacja, może wbrew zamierzeniom wnioskodawców, bądź też przy ich nieświadomości, idzie całkowicie wbrew polityce ostrożnościowej wdrażanej od lat przez instytucje państwowe w Polsce. Gdyby efekty takiej regulacji okazały się zgodne z oczekiwanymi przez Ministerstwo Gospodarki, gwałtownie wzrosłaby opłacalność kredytów hipotecznych w dewizach, kosztem złotowych. 

[Źródło: PKPP Lewiatan]