Pracownik nie bałwan - zimowe obowiązki pracodawcy

Data publikacji: 10.10.2009
AUTOR: ERGO

Zapewnienie odpowiedniej temperatury należy do istotnych obowiązków pracodawcy w zakresie stworzenia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Konieczność ich wykonywania jest niezależna od pory roku i ekonomicznych możliwości firmy.

Praca w warunkach szczególnie uciążliwych, jaką jest praca w niskich temperaturach, nie może być, co do zasady, rekompensowana dodatkowym wynagrodzeniem – taka możliwość istnieje jedynie w sytuacji, gdy tego rodzaju postanowienia zostały zapisane w układzie zbiorowym pracy. Nie zwalnia to pracodawcy z konieczności podejmowania działań zmierzających do poprawy warunków pracy.

Minimalna temperatura w pomieszczeniach

Wymagania dotyczące minimalnej temperatury w miejscu pracy zawarte są w kilku rozporządzeniach wydanych na podstawie przepisów Kodeksu pracy. Przede wszystkim jest to rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, zgodnie z którym temperatura w pomieszczeniach pracy powinna być dopasowana do rodzaju prowadzonej pracy – jej metod i wysiłku fizycznego koniecznego do jej wykonania (§ 30), nie może być jednak niższa niż 14°C. Wyjątkiem są sytuacje, gdy ze względów technologicznych zapewnienie takiej temperatury nie jest możliwe (pomieszczenia pracy, w których konieczne jest utrzymanie niskiej temperatury, takie jak chłodnie).

W przypadku lekkich prac fizycznych i prac wykonywanych w pomieszczeniach biurowych temperatura nie powinna spadać poniżej 18°C. Ponadto pomieszczenia i stanowiska pracy powinny być zabezpieczone przed nagłym wtargnięciem zimnego powietrza z zewnątrz, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej wymiany powietrza i właściwej wilgotności.

Praca na zewnątrz

Pracujący na zewnątrz lub w pomieszczeniach, które z przyczyn technologicznych pozbawione są ogrzewania, to osoby szczególnie narażone na szkodliwe działanie niskich temperatur. Dlatego też – zgodnie z § 45 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – tego rodzaju stanowiska pracy powinny być tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy byli chronieni przed warunkami atmosferycznymi, w tym niską temperaturą i wiatrem.

W celu zabezpieczenia tego obowiązku firma powinna zapewnić pomieszczenie, w którym wykonujący pracę w warunkach chłodu będą mieli możliwość rozgrzania się, zmiany odzieży i podgrzania posiłku – minimalna temperatura w takim pomieszczeniu powinna wynosić co najmniej 16°C. Na każdego pracownika musi przypadać co najmniej 0,1 m2 (całkowita powierzchnia pomieszczenia przeznaczonego na ogrzanie się nie powinna być mniejsza niż 8 m2). Jeśli firma z ważnych względów nie może zapewnić miejsce do ogrzania (np. ze względu na specyfikę wykonywanej działalności), powinna przynajmniej dostarczyć pracownikom w pobliżu ich stanowisk bezpieczne urządzenia będące źródłem ciepła (grzejniki, koksowniki).

Napoje i posiłki

Jak stanowi art. 232 K.p., pracodawca musi zapewnić nieodpłatnie pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Rodzaje tych posiłków i napojów określa rozporządzenie w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów. Napoje i posiłki wydawane są bezpłatnie, pracodawca może je dostarczyć we własnym zakresie lub wykupić w zakładzie gastronomicznym. Przepisy nie przewidują możliwości wypłacania za nie ekwiwalentu.

Posiłki (składające się w połowie z węglowodanów, a także z tłuszczów i białek) powinny być dostarczane pracownikom, którzy:

• wykonują prace fizyczne o efektywnym wydatku energetycznym organizmu powyżej 2000 kcal dla mężczyzn i 1100 kcal dla kobiet;
• wykonują prace fizyczne o efektywnym wydatku energetycznym organizmu powyżej 1500 kcal (dla mężczyzn) lub 1000 kcal (dla kobiet):
  • w pomieszczeniach zamkniętych, w któ-rych ze względów technologicznych utrzymuje się stała temperatura poniżej 10°C lub wskaźnik obciążenia termicznego wynosi powyżej 25°C,
  • na otwartej przestrzeni w okresie zimowym – czyli od 1 listopada do 31 marca;
• pracują pod ziemią;
• są zatrudnieni przy usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i innych zdarzeń losowych.

Pracownikom zatrudnionym w warunkach mikroklimatu zimnego oraz przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C należy zapewnić odpowiednią do zapotrzebowania ilość gorących napojów. Napoje powinny być dostępne w ciągu całej zmiany roboczej.

Temperatura a prawo do powstrzymania się od pracy

Zgodnie z art. 210 § 1 Kodeksu pracy, pracownik ma prawo powstrzymania się od wykonywania pracy, jeśli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia jego lub jego współpracowników. Co więcej, w sytuacji, gdy pracodawca nie usuwa powstałego w miejscu pracy zagrożenia, pracownik ma prawo oddalić się z tego miejsca, zawiadamiając o tym przełożonego.

Praca w środowisku, w którym panują temperatury znacznie niższe od dopuszczalnych, może zostać uznana za zagrażającą życiu lub zdrowiu, np. w przypadku czynności wymagających precyzji manualnej, dokładności lub wykonywanych przy użyciu narzędzi powodujących zagrożenie. Obniżona sprawność ruchowa lub koncentracja mają bowiem zdecydowanie ujemny wpływ na bezpieczeństwo stanowiska pracy.