Nowelizacja ustawy o systemie oświaty

Data publikacji: 20.12.2007
AUTOR: ERGO

Najnowszą zmianą w prawie oświatowym jest kolejna już nowelizacja podstawowego dla polskiej edukacji aktu normatywnego, jakim jest ustawa o systemie oświaty. Kwestia ta wymaga omówienia tym bardziej, że modyfikacje, którym na mocy ustawy z dn. 07.09.2007 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty uległa ustawa o systemie oświaty (zwana dalej u.s.o.), mają w dużej mierze charakter systemowy.

W ramach nowelizacji ww. ustawy, nowe rozwiązania wprowadzono w zakresie takich zagadnień, jak:

• upowszechnienie wychowania przedszkolnego;
• funkcjonowanie stołówek szkolnych;
• doprecyzowanie funkcjonujących dotąd w ustawie pojęć;
• wprowadzenie indywidualnego nauczania w zakresie obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego.

Alternatywne formy wychowania przedszkolnego

Pierwsza z kwestii, tj. organizacja wychowania przedszkolnego, została w nowelizacji omówiona najobszerniej z wymienionych zagadnień. O potrzebie zmian w zakresie edukacji przedszkolnej oraz o tym, że zmiany te powinny być systemowe, mówiono już od wielu miesięcy. Postulaty takie zgłaszane były przez środowiska nauczycielskie, samorząd i rodziców. W efekcie MEN podjęło pracę nad nowelizacją u.s.o. w tym zakresie.

Zasadniczym celem wprowadzenia nowych rozwiązań jest upowszechnienie wychowania przedszkolnego tak, aby było ono istotnym czynnikiem wyrównywania szans edukacyjnych dzieci, zwłaszcza tych ze środowisk wiejskich. Jednym z rozwiązań jest wprowadzenie tzw. innych (alternatywnych) form wychowania przedszkolnego. Mają one, w myśl nowych unormowań, zapewnić powszechny dostęp do nauczania przedszkolnego dzieciom w wieku 3-5 lat. Podstawą prawną do organizowania alternatywnych form wychowania przedszkolnego jest nowy, dodany do ustawy w treści art. 14a ustęp 1a, zgodnie z którym w przypadkach uzasadnionych warunkami demograficznymi i geograficznymi rada gminy może uzupełnić sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych o inne formy wychowania przedszkolnego.

Definicję alternatywnej formy wychowania przedszkolnego sformułowano w nowym art. 6 ust. 2 u.s.o. (dotychczasową treść tego przepisu oznaczono jako ustęp 1). Zgodnie z nią publiczna forma wychowania przedszkolnego, o której mowa:

• zapewnia bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub w zakresie wybranej części tej podstawy, prowadzone przez nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach oraz
• przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności.

W świetle znowelizowanego art. 5 ust. 5 ww. ustawy zakładanie i prowadzenie innych form wychowania przedszkolnego należy do zadań własnych gmin.

Odnosząc się do zasad organizacji alternatywnych form wychowania przedszkolnego należy wskazać, że formy te mogą być organizowane dla dzieci w wieku 3-5 lat w miejscu możliwie najbliższym miejsca ich zamieszkania. W ich ramach zajęcia prowadzą nauczyciele posiadający odpowiednie kwalifikacje do pracy w przedszkolu, zatrudnieni w przedszkolach lub szkołach podstawowych prowadzonych przez właściwą gminę. Szczegółowe rodzaje alternatywnych form wychowania przedszkolnego, jak również warunki tworzenia tych form i sposób ich funkcjonowania, zostaną określone w przepisach wykonawczych.

W myśl nowych przepisów u.s.o. nie tylko samorządy mogą organizować i prowadzić inne formy wychowania przedszkolnego. W treści art. 14c ustawa ta przewiduje możliwość zakładania i prowadzenia alternatywnych ośrodków przedszkolnych również przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego lub osoby fizyczne. Podmioty, o których mowa, mogą prowadzić inne formy wychowania przedszkolnego zarówno w formie publicznej, jak i niepublicznej. Rozróżnienie to jest istotne ze względu na fakt, iż prowadzenie wychowania przedszkolnego przez wspomniane podmioty obwarowane jest kilkoma warunkami.

Osoba prawna lub fizyczna, która zamierza założyć i prowadzić publiczną formę wychowania przedszkolnego, zobowiązana jest uzyskać zezwolenie gminy, właściwej ze względu na miejsce prowadzenia tejże działalności. Taki obowiązek ustanawia nowo wprowadzony art. 59a ust. 1u.s.o. Do placówek tego rodzaju odpowiednie zastosowanie mają regulacje dotyczące:

• uzyskiwania zezwolenia na prowadzenie szkoły lub placówki publicznej przez osobę prawną niebędącą jednostką samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną (art. 58 ust. 3-7 u.s.o.);
• procedury likwidacyjnej szkół i placówek publicznych (art. 59), a także
• unormowania wskazujące podstawowe postanowienia statutu szkoły lub placówki publicznej (art. 60), z jednym istotnym zastrzeżeniem: występując z wnioskiem o udzielenie zezwolenia, należy zamiast projektu statutu dołączyć projekt organizacji wychowania przedszkolnego, które ma być realizowane w danej formie.

Z kolei założenie i prowadzenie alternatywnych form wychowania przedszkolnego w placówce niepublicznej wymaga - zgodnie z art. 89a u.s.o. - uzyskania wpisu do ewidencji prowadzonej przez gminę właściwą ze względu na miejsce prowadzenia tej działalności. Do takich placówek mają zastosowanie odpowiednie przepisy odnośnie:

• zakładania placówek niepublicznych (art. 82 i 83a u.s.o.);
• okoliczności wykreślenia wpisu z ewidencji gminy (art. 83 u.s.o.);
• postanowień statutu takiej placówki (w tym wypadku zamiast statutu zgłoszenie do ewidencji powinno zawierać projekt organizacji wychowania przedszkolnego, które ma być realizowane w danej formie - art. 84 u.s.o.);
• nadzoru pedagogicznego (art. 89 u.s.o.).

Osoby prawne lub fizyczne, które prowadzą już publiczne albo niepubliczne przedszkole bądź szkołę podstawową i zamierzają rozpocząć prowadzenie alternatywnych form wychowania przedszkolnego, nie muszą starać się o uzyskanie nowego zezwolenia (w przypadku placówek publicznych) lub wpisu do ewidencji (w przypadku placówek niepublicznych). W takim wypadku wymagana jest odpowiednio zmiana zezwolenia na założenie przedszkola lub szkoły podstawowej bądź zmiana we wpisie do ewidencji przedszkola lub szkoły podstawowej.

Odnosząc się do zasad finansowania alternatywnych, zarówno publicznych, jak i niepublicznych form edukacji przedszkolnej, trzeba zauważyć, że znowelizowana ustawa określa wysokość dotacji z budżetu gminy, na jaką mogą liczyć wymienione placówki. Dla podmiotów prowadzących alternatywną edukację przedszkolną w formie publicznej, dotacja na każdego ucznia objętego tą edukacją ustalona została na poziomie nie niższym niż 50% wydatków bieżących przewidzianych na jednego ucznia w przedszkolu publicznym prowadzonym przez gminę. W przypadku niepublicznej formy wychowania przedszkolnego dotacja ta wynosi nie mniej niż 40% wydatków bieżących, lecz aby ją uzyskać, organizator niepublicznej edukacji przedszkolnej zobowiązany jest podać właściwemu do jej udzielenia organowi planowaną liczbę uczniów, przy czym musi to zrobić nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji.

Nadzór nad alternatywnymi formami wychowania przedszkolnego w zakresie spraw finansowych i administracyjnych sprawuje organ prowadzący te formy, natomiast w zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej, placówki te podlegają nadzorowi kuratora oświaty (art. 34c i 35b u.s.o.).

Organizacja stołówek szkolnych

Druga z wymienionych w ustawie kwestii, tj. organizowanie stołówek szkolnych, ma na celu zapewnienie uczniom możliwości korzystania z ciepłych posiłków w szkole. Zorganizowanie prawidłowego żywienia, a także dożywiania uczniów, jest jednym z zadań opiekuńczych szkoły.

W treści art. 67a ust. 1 u.s.o. sformułowano zasadę, zgodnie z którą szkoła, w celu wspierania prawidłowego rozwoju uczniów, może zorganizować stołówkę. Ustalenie zasad korzystania ze stołówki, w tym wysokość opłat za posiłki, pozostawiono w gestii organu prowadzącego szkołę. Tenże organ może również postanowić o zwolnieniu rodziców czy ucznia z całości lub części opłat w razie trudnej sytuacji materialnej lub zaistnienia szczególnie uzasadnionych przypadków losowych.

Doprecyzowanie pojęć ustawowych

Kolejnym przedmiotem omawianej nowelizacji jest doprecyzowanie pojęć ustawowych. Wynika to z faktu, że do katalogu tych pojęć wprowadzono nowe określenia - oddziału integracyjnego i oddziału dwujęzycznego, szkoły integracyjnej oraz szkoły dwujęzycznej (definicje tych terminów zawarte zostały w przepisach art. 3 pkt 2a-d u.s.o.). W dotychczasowym stanie prawnym pojęcia te nie były jednoznacznie zdefiniowane, co prowadziło do dużej dowolności w ich rozumieniu. Omawiana nowela uchyla definicje oddziału dwujęzycznego oraz oddziału integracyjnego (zawarte odpowiednio w pkt 11b i 11a tej regulacji), zastępując je nowymi, zdecydowanie bardziej precyzyjnymi określeniami. Zgodnie z nowym art. 3 ust. 2b u.s.o., przez „oddział dwujęzyczny” należy rozumieć oddział szkolny, w którym obowiązuje wymóg nauczania co najmniej dwóch przedmiotów w dwóch językach (w języku polskim i obcym nowożytnym, będącym drugim językiem nauczania), w tym co najmniej jednego przedmiotu spośród przedmiotów wymienionych w tym przepisie.

Istotną zmianę związaną z kształceniem w szkołach dwujęzycznych wprowadzono poprzez modyfikację treści art. 58 ust. 2a u.s.o. W nowym brzmieniu stanowi on, że dla szkół specjalnych, szkół integracyjnych, szkół dwujęzycznych, szkół dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługujących się językiem regionalnym, szkół sportowych i szkół mistrzostwa sportowego oraz szkół artystycznych, nie ustala się obwodów. Dotychczas szkoły dwujęzyczne były szkołami obwodowymi, co ograniczało dostęp do tych szkół uczniom pragnącym uczyć się danego języka, a zamieszkującym poza określonym obwodem. Zgodnie z przepisami przejściowymi, szkoły z oddziałami dwujęzycznymi oraz szkoły integracyjne, istniejące w dniu wejścia w życie nowelizacji u.s.o. (01.01.2008 r.), a nie spełniające warunków w niej określonych, mogą funkcjonować na dotychczasowych zasadach do roku szkolnego 2008/2009 włącznie.

Indywidualne obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne

Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednej ważnej zmianie dotyczącej obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego. Nowe przepisy ustanawiają możliwość korzystania z indywidualnego nauczania przez dzieci, które ze względu na swój stan zdrowia nie mogą uczestniczyć w zajęciach przedszkolnych czy szkolnych.

Dotychczas takie rozwiązanie nie miało prawnego umocowania, teraz - zgodnie ze znowelizowanym art. 71b ust. 1a u.s.o. - sześciolatki, którym stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie na zajęcia w danej placówce, będą mogły kontynuować naukę w ramach indywidualnego nauczania. Za organizację indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego odpowiedzialny jest dyrektor przedszkola lub szkoły podstawowej, w której funkcjonują oddziały przedszkolne, z zaznaczeniem, że ów dyrektor działa w tym zakresie w porozumieniu z organem prowadzącym.

Dalszą konsekwencją wprowadzonych zmian jest konieczność modyfikacji dotychczasowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 71b ust. 6 i 8 u.s.o., ponieważ nie uwzględniają one możliwości prowadzenia przygotowania przedszkolnego w trybie nauczania indywidualnego. Wymaga jednak podkreślenia fakt, że - jak stanowi art. 3 nowelizacji u.s.o. - do czasu wejścia w życie nowych regulacji wykonawczych, wydanych na podstawie zmodyfikowanych niniejszą nowelizacją delegacji ustawowych, w mocy pozostają przepisy dotychczasowych rozporządzeń.

W związku z wprowadzonymi zasadami, na ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania został nałożony obowiązek wydania nowego aktu wykonawczego w zakresie m.in. rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków ich tworzenia, organizacji i funkcjonowania.

Omówiona powyżej ustawa zmieniająca dotychczasową ustawę o systemie oświaty weszła w życie z dniem 1.01.2008 r. Wyjątkiem są zmiany dokonane w art. 71b u.s.o., dotyczące kwestii obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego w ramach indywidualnego nauczania oraz art. 3 niniejszej nowelizacji, ponieważ postanowienia te obowiązują już od 16.10.2007 r.

<sup>Podstawa prawna:
1. Ustawa z dn. 07.09.2007 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty - Dz.U. Nr 181, poz. 1292;
2. Ustawa z dn. 07.09.1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.</sup>